Loading...
Συχνές Δυσλειτουργίες 2017-07-27T12:26:58+00:00

Συχνές δυσλειτουργίες συλλογής και επεξεργασίας οπτικών πληροφοριών

Διαθλαστικά Προβλήματα (μυωπία, υπερμετρωπία, αστιγματισμός)

ΜΥΩΠΙΑ

Η μυωπία, όταν δε συνοδεύεται από κάποιο λειτουργικό πρόβλημα της όρασης, δεν εμποδίζει ιδιαίτερα την απόδοση του παιδιού στο σχολείο και αντιμετωπίζεται εύκολα με τη χρήση των κατάλληλων αντισταθμιστικών γυαλιών. Έρευνες έχουν δείξει ότι οι μαθητές με μυωπία είναι απο τους καλούς της τάξης.
Η συνεχής όμως αύξηση της μυωπίας είναι ένα γεγονός ανεπιθύμητο τόσο για το παιδί όσο και για τους γονείς. Για να μπορούμε να λάβουμε περισσότερα μέτρα πρέπει να γνωρίζουμε τους μηχανισμούς που προκαλούν τη (μη παθολογική) μυωπία . Η ακριβής αιτία δεν είναι γνωστή αλλά μεγάλο ρόλο φαίνεται να παίζουν οι συνθήκες στις οποίες κάθε άνθρωπος εργάζεται. Η παρατεταμένη κοντινή εργασία, σε συνδυασμό με ένα ευάλωτο οπτικό σύστημα που δεν αντέχει την πίεση (stress), μια γεννετική προδιάθεση και ίσως μια κακή διατροφή μπορούν να αναγκάσουν το οπτικό σύστημα να «προσαρμοστεί» στις συνθήκες αυτές μειώνοντας τη μακρινή ευκρίνεια προς όφελος της ανάγκης για άνετη κοντινή όραση (εμφάνιση μυωπίας).

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν όλες εκείνες οι περιπτώσεις ανθρώπων που η μυωπία εμφανίζεται ή ανεβαίνει ακόμα και μετά τα 20 τους χρόνια. Το γεγονός αυτό συμβαίνει παράλληλα με την περίοδο που αυτοί οι άνθρωποι είτε διαβάζουν ατελείωτες ώρες για τις σπουδές τους, είτε οι ρυθμοί της δουλειάς τους αλλάζουν και πρέπει να εργάζονται πολλές ώρες μπροστά σε έναν υπολογιστή.

Σημάδια σε πρώτα στάδια εμφάνισης: 
– Το παιδί μισοκλείνει τα μάτια του για να δεί καλύτερα μακρυά
– Πλησιάζει πολύ κοντά το βιβλίο όταν διαβάζει

Μυωπία. Τι μπορούμε να κάνουμε:

  • Προσοχή στην απόσταση εργασίας. Η σωστή απόσταση είναι περίπου τα 40 cm για τους μεγάλους και λίγο μικρότερη για τα παιδιά.
  • Αν θεωρήσουμε τη μυωπία ή ένα μέρος της σαν μια άμυνα του οργανισμού στην πίεση (stress) της πολύωρης κοντινής εργασίας τότε χρειάζεται προσοχή στον τρόπο χρήσης των αντισταθμιστικών γυαλιών
  • Η χρήση του ίδιου βαθμού μυωπίας σε όλες τις αποστάσεις (κοντά και μακρυά) επαναφέρει το πρόβλημα στην αρχική του κατάσταση και ο οργανισμός ίσως να συνεχίσει την αύξηση της μυωπίας. Πρέπει να εξισορροπηθεί η ανάγκη της μακρινής όρασης για ευκρίνεια και η ανάγκη της κοντινής για άνεση
  • Σωστή στάση σώματος
  • Σωστός φωτισμός
  • Ισορροπημένη διατροφή 

Υπερμετρωπία

Στην υπερμετρωπία η μακρινή όραση είναι συνήθως καλή (ανάλογα με τους βαθμούς). Το πρόβλημα εντοπίζεται κυρίως στην  κοντινή όραση. Έστω και με έναν μικρό βαθμό υπερμετρωπίας (0,25 ως 2,00 διοπτρίες) υπάρχει περίπτωση να εμφανιστούν έντονα ασθενωπικά συμπτώματα κατά τη διάρκεια μιας κοντινής εργασίας (πονοκέφαλος, διπλή όραση, θολή όραση) ιδιαίτερα όταν συνυπάρχει αστιγματισμός ή κάποιο πρόβλημα στη διόφθαλμη συνεργασία. Τα γυαλιά μπορεί να βοηθήσουν πολύ την κατάσταση. Σε αρκετές περιπτώσεις όμως, όταν συνυπάρχει μια δυσλειτουργία της διόφθαλμης όρασης, δε μπορούν να εξαλείψουν όλα τα συμπτώματα και οι οπτομετρικές ασκήσεις είναι απαραίτητες.

Αστιγματισμός

Προκύπτει συνήθως από την ανομοιομορφία των διαθλαστικών μέσων του ματιού και κυρίως του κερατοειδή. Αρκετές έρευνες έχουν δείξει ότι υπάρχει μεγάλη σχέση ανάμεσα στον αστιγματισμό και την κακή στάση του σώματος.

Πρεσβυωπία

Εμφανίζεται συνήθως μετά τα 40 με δυσκολία στο διάβασμα και στην κοντινή εργασία. Είναι μια φυσιολογική εξέλιξη στη ζωή του ανθρώπου. Αντιμετωπίζεται εύκολα με γυαλιά ή φακούς επαφής. Μεγάλο πρόβλημα με έντονα συμπτώματα εμφανίζεται σε περιπτώσεις που προυπήρχε μια ανεπάρκεια σύγκλισης (που δεν αντιμετωπίστηκε) καθώς η χρήση των γυαλιών μάλλον επιδεινώνει την κατάσταση.

Δυσλειτουργίες συνεργασίας ματιών & Εστίασης

Πόσο καλά συνεργάζονται τα δυο μάτια;

Υπάρχει διαλείπων στραβισμός που εμφανίζεται μετά από κούραση;

Υπάρχουν μικρές αποκλίσεις του ματιού προς τα πάνω, κάτω, μέσα ή έξω;

Υπάρχει έστω και η τάση των ματιών προς αυτές τις αποκλίσεις χωρίς να είναι κάτι εμφανές;

Υπάρχει δυσκολία σε κοντινές αποστάσεις ανάγνωσης και οθόνης; Θολώνει ή όραση μετά απο λίγη ώρα; Μήπως γίνονται οι λέξεις διπλές; Μήπως φαίνονται να κινούνται (χορεύουν);

Τα δύο μάτια πρέπει να συνεργάζονται και να εστιάζουν μαζί στην ίδια απόσταση κάθε φορά. Όταν αυτό δεν συμβαίνει, το άτομο πρέπει να καταβάλλει πολύ μεγάλη προσπάθεια για να διατηρεί την συνεργασία των ματιών του ώστε να μην βλέπει διπλά ή θολά. Επίσης σημαντικό είναι το άτομο να μπορεί να διατηρεί την εστίαση των ματιών του σε κοντινές αποστάσεις για πολύ ώρα. Η ανεπάρκεια σύγκλισης πχ, είναι μια πολύ κοινή δυσλειτουργία στα παιδιά με δυσκολίες συγκέντρωσης αλλά και σε ενήλικες.

Άλλες δυσλειτουργίες είναι η ανεπάρκεια προσαρμογής (εστίασης), η υπερβολική σύγκλιση και προσαρμογή, η εξωφορία, η έσωφορία, η δυσκολία στις εναλλαγές εστίασης με άνεση και ταχύτητα από μακρυά κοντά και το αντίθετο

Συμπτώματα

Μερικά από τα συμπτώματα είναι:

  • πονοκέφαλος/ζαλάδα ύστερα από κοντινή εργασία
  • διπλωπία – oι λέξεις στο κείμενο φαίνονται διπλές
  • θολή όραση από το ξεκίνημα ή λίγο μετά από κοντινή εργασία
  • οι λέξεις στο κείμενο «κινούνται» ή «χορεύουν»
  • κόκκινα, ερεθισμένα μάτια ύστερα από κοντινή εργασία
  • αίσθηση νύστας κατά την διάρκεια κοντινής εργασίας
  • κλείσιμο/κάλυψη ενός ματιού κατά το διάβασμα
  • μειωμένη διάρκεια προσοχής – δυσκολία συγκέντρωσης

Στα παιδιά σχολικής ηλικίας, εκτός απο τα παραπάνω, συναντάμε και ενδείξεις όπως:

  • αποφυγή διαβάσματος
  • δυσκολία του μαθητή στην αντιγραφή από τον πίνακα
  • δεν κρατάει την ευθεία όταν γράφει
  • δυσκολεύεται να τελειώσει μια σχολική εργασία σε λογικό χρόνο
  • λέει «δεν μπορώ» πριν καν προσπαθήσει

Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι ένα παιδί δεν θα αναφέρει εύκολα τα συμπτώματα που έχει εκτός αν ερωτηθεί. Και αυτό γιατί δεν γνωρίζει τι είναι φυσιολογικό και τι όχι. Συνδέει τα συμπτώματα με την διαδικασία της ανάγνωσης και απλά αποφεύγει το βιβλίο. 

Δυσλειτουργίες οφθαλμικών κινήσεων

Η ακρίβεια με την οποία γίνονται οι κινήσεις των ματιών για την συλλογή πληροφοριών απο το περιβάλλον είναι πολύ σημαντική. Υπάρχουν πολλές καταστάσεις στις οποίες οι οφθαλμικές κινήσεις δεν λειτουργούν φυσιολογικά. Πολλές απο αυτές έχουν να κάνουν με κρανιο-εγκεφαλικούς τραυματισμούς, εγκεφ. επεισόδια, παρενέργειες φαρμάκων και ουσιών κ.α. Αυτές είναι συνήθως οι αιτίες εμφάνισης συμπτωμάτων σε ενήλικες.

Στα παιδιά όμως, συχνά βλέπουμε συμπτώματα δυσλειτουργιών των κινήσεων των ματιών που σχετίζονται με άλλες αιτίες λειτουργικού ή αναπτυξιακού τύπου (λιγότερο ή περισσότερο έντονων). Είναι ένα συχνό πρόβλημα σε παιδιά με δυσκολίες συγκέντρωσης, ανάγωσης και μειωμένης αθλητικής απόδοσης.

Συμπτώματα

Ένα παιδί που:

  • φαίνεται αδέξιο στις κινήσεις του – φτωχή συνεργασία σώματος
  • δεν μπορεί οπτικά να κατευθύνει την κίνηση του με ακρίβεια
  • «πέφτει» πάνω σε αντικείμενα γιατί δεν έχει καλή αίσθηση του σώματος του
  • δεν μπορεί εύκολα να παίξει ομαδικά παιχνίδια γιατί χάνεται στον χώρο
  • έχει μειωμένη προσοχή – διασπάται εύκολα

είναι σχεδόν βέβαιο οτι θα έχει κάποια δυσκολία στις οφθαλμικές του κινήσεις

Στο σχολείο, τα πιο συχνά συμπτώματα, είναι:

  • κουνάει υπερβολικά το κεφάλι όταν διαβάζει
  • δυσκολεύεται να αντιγράψει από τον πίνακα
  • πηδάει γραμμές όταν διαβάζει – επαναλαμβάνει γραμμές
  • προσπερνάει λέξεις ή επαναλαμβάνει λέξεις
  • χρησιμοποιεί το δάκτυλο του για να διαβάσει
  • δεν μένει στις γραμμές όταν γράφει
  • δεν μπορεί να στοιχίσει αριθμούς στις γραπτές αριθμητικές πράξεις
  • κάνει λάθη απροσεξίας όταν διαβάζει (αντικαθιστά λέξεις – συλλαβές)

Αδυναμίες Οπτικής Επεξεργασίας

Οι διαταραχές της οπτικής αντίληψης είναι περισσότερο εμφανής σε παιδιά προσχολικής και σχολικής ηλικίας. Αυτό συμβαίνει γιατί το περιβάλλον και οι δραστηριότητες του σχολείου απαιτούν απο την όραση να λειτουργεί με ακρίβεια ώστε να μπορεί να διακρίνει ομοιότητες και διαφορές, να μπορεί να επιλέγει ανάμεσα σε πολλά ερεθίσματα, να μπορεί να ανακαλεί και να συγκρίνει σχήματα, σύμβολα, γράμματα, αριθμούς, λέξεις κ.α.

Μια διαταραχή στην οπτική αντίληψη επηρεάζει την απόδοση του παιδιού στην ανάγνωση. γραφή και αντιγραφή. Επίσης σχετίζεται με την ικανότητα προσοχής.

Σε έναν ενήλικα, που οι διαταραχές της οπτικής αντίληψης δεν έχουν προέλθει απο κάποιο εγκεφαλικό επεισόδιο ή τραυματισμό, τα συμπτώματα είναι λιγότερο εμφανή. Ο ίδιος, έχει αναπτύξει μηχανισμούς προσαρμογής στην αδυναμία.

Συμπτώματα/Ενδείξεις:

  • το παιδί αργεί να μάθει το αλφάβητο (αναγνώριση γραμμάτων)
  • δυσκολεύεται να αναγνωρίσει αυτόματα λέξεις
  • στην ανάγνωση, μπερδεύει λέξεις που μοιάζουν οπτικά
  • δυσκολεύεται στην ορθογραφία
  • μπερδεύει τα αριθμητικά σύμβολα
  • δεν μπορεί να εντοπίσει τα λάθη του όταν διαβάζει ή γράφει
  • η διάρκεια προσοχής του είναι μειωμένη

Οι διαταραχές στην οπτοκινητική συνεργασία αφορούν κυριώς τα παιδιά. Όταν ο συντονισμός όρασης και κίνησης δεν έχει αναπτυχθεί σωστά, το παιδί θα αντιμετωπίσει δυσκολίες στο παιχίδι, στο σχολείο, στην καθημερινότητα του. Οι διαταραχές της οπτοκινητικής συνεργασίας έχουν ενδείξεις που μπορούν να εντοπίσουν οι γονείς στα πρώτα χρόνια της ζωής του παιδιού. Ο τρόπος που το παιδί παίζει, τα παιχνίδια που επιλέγει να παίξει και η επιτυχία που έχει σε αυτά κρύβουν πολλές απαντήσεις. Αργότερα, στην σχολική ηλικία η αδυναμία φαίνεται ακόμα περισσότερο.

Συμπτώματα/Ενδείξεις:

  • το παιδί δεν μπορεί να παίξει εύκολα παιχνίδια με μπάλα και ομαδικά παιχνίδια
  • έχει φτωχό γραφικό χαρακτήρα
  • δυσκολεύεται να αντιγράψει από τον πίνακα
  • όταν ζωγραφίζει δεν μένει μέσα στα όρια
  • γράφει αργά με λάθη
  • δεν αφήνει κενά ανάμεσα στις λέξεις και δεν μένει πάνω στις γραμμές
  • πιάνει περίεργα το μολύβι
  • έχει κακή στάση σώματος και αλλάζει διαρκώς τη θέση της σελίδας

Είναι η ικανότητα του ανθρώπου να κατανοεί οπτικά τη σχέση μεταξύ των αντικειμένων στο χώρο, τις έννοιες του πάνω, κάτω, δεξιά, αριστερά, μέσα, έξω. Επίσης, να κατανοεί τη θέση και την κατεύθυνση των αντικειμένων, των σχημάτων, των γραμμάτων και των αριθμών στο χώρο. Μια αδυναμία σε αυτήν την ικανότητα εμποδίζει σημαντικά καθε οπτοκινητική δραστηριότητα.

Σήμερα, ολοένα και περισσότερα παιδιά εμφανίζουν αδυναμίες οπτικής σκέψης και κινητικών δεξιότητων. Σε όλα τα στάδια ανάπτυξης ενός παιδιού ο συντονισμός και των δύο είναι πολύ σημαντικός για να μπορεί το παιδί να μάθει να λειτουργεί αποτελεσματικά σε δραστηριότητες όπως: η κίνηση στο χώρο, οι κατασκευές (πχ παζλ), η οργάνωση του χώρου, το γράψιμο, η αντιγραφή σχημάτων, η ζωγραφική κ.α. Οι δυσκολίες σε αυτές τις δραστηριότητες μπορεί να οφείλονται σε:

  1. αδυναμία οπτικής αντίληψης και σκέψης (να μπορεί δηλ. το παιδί να δώσει λύση σε κάποιο πρόβλημα χρησιμοποιώντας μόνο την όραση του)
  2. αδυναμία εκτέλεσης κινήσεων (διαδοχή-προγραμματισμός κινήσεων, κιναισθησία)
  3. συνδυασμό και των δύο αδυναμιών

Συμπτώματα/Ενδείξεις:

  • δυσκολία στην κίνηση στο χώρο και στα ομαδικά παιχνίδια με μπάλα
  • δυσκολία στην εκτίμηση των αποστάσεων και στον προσανατολισμό
  • δυσκολία στην κατανόηση του ρυθμού και του χρόνου
  • δυσκολία με τα παζλ, τις κατασκευές με τουβλάκια (πχ LEGO) και τους χάρτες
  • ζωγραφίζει πολύ απλά και ανώριμα
  • στο γράψιμο ενώνει τις λέξεις μεταξύ τους
  • ξεκινά να γράφει απο την μέση της σελίδας
  • το μέγεθος των γραμμάτων δεν είναι σταθερό
  • αντιστρέφει γράμματα και αριθμούς
  • αλλάζει την σειρά των γραμμάτων σε μια λέξη
  • δεν στοιχίζει σωστά τους αριθμούς στο τετράδιο
  • έχει μεγάλη δυσκολία στην γεωμετρία και τις συμμετρίες
  • δεν μένει στις γραμμές όταν γράφει

Κάποιες απο τις ενδείξεις που αναφέρονται εδώ, μπορεί να υπάρχουν και σε παιδιά προσχολικής ηλικίας χωρίς να σημαίνει οτι έχουν κάποια αδυναμία. Όταν όμως αυτές συνεχιστούν και στα πρώτα σχολικά χρόνια είναι πιο πιθανό να οφείλονται σε κάποια μορφή αδυναμίας.